Fruška Gora

Fruška gora

Novi Sad se nalazi nedaleko od Fruške Gore, niske planine koja obiluje prirodnim i kulturno-istorijskim sadržajima. Većina privlačnih mesta nalazi se do dvadesetak kilometara udaljenosti od Novog Sada.

Fruška Gora predstavlja najlepši dar prirode u vojovđanskoj ravnici. Proteže se u dužini oko 80 kilometara, između Save i Dunava.
Zbog izuzetnog prirodnog, kulturnog i istorijskog značaja Fruška gora je 1960. godine proglašena za nacionalni park.

Najviši vrh je Crveni čot, sa 539 metara nadmorske visine. Niže delove ove planine odlikuju pitome livade, žitna polja i vinogradi, dok su viši delovi pod gustom listopadnom šumom lipe, graba, hrasta, javora i drugog drveća. Fruška gora je jedno od najvećih područja pod lipom u Evropi. Na ovoj planini se može naći preko 1400 različitih biljnih vrsta, više od 30 vrsta orhideja, tartufa, lekovitog i drugog bilja.

Fruska gora put Orao krstas Pavlovacko jezero
Fruška Gora, jedan od puteva Orao krstaš Pavlovačko jezero
     

Od životinjskih vrsta najbrojnije su ptice pevačice a ima i orla krstaša, sokola, sova, zeba i drugih. Od divljači su prisutne divlje svinje, mufloni, fazani, divlje patke, divlje guske i druge.

Područje Fruške Gore je nadaleko poznati vinogradarski kraj, a najpoznatija su Karlovačka, Iriška, Slankamenska i druga vina.

Frušku goru okružuju i presecaju automobilski putevi, tako da je do ove planine moguće doći veoma lako sa bilo koje strane. Od Novog Sada je udaljena desetak kilometara, a od Beograda oko 50 kilometara. Brežuljci Fruške Gore ispresecani su brojnim potocima i izvorima čiste planinske vode. Na samoj planini u podnožju skrivena su brojna jezera od kojih je najveće Borkovačko jezero, koje se nalazi između Iriga i Rume. Posebno je atraktivno jezero Međeš kod Šatrinaca, ali i druga jezera kao sto su Sotsko, Erdevičko, Moharač, Vranjoš, Dobrodolsko, Pavlovačko i druga.

Najviši delovi Fruške gore su najposećeniji i najatraktivniji za novosađane i stanovnike okolnih mesta. Tu su mnogobrojna izletišta, Letenka, Osovlje, Crveni čot, Jabuka, Testera, Andrevlje, Popovica, Zmajevac i druga. Izletišta su najposećenija tokom vikenda i praznika, kada priroda predstavlja pravi raj za mnogobrojne izletnike željne odmora i rekreacije.

Na Fruškoj Gori se nalazi veliki broj kulturno istorijskih spomenika. Najpoznatiji i najvredniji su fruškogorski manastiri, koje je podizala despotska porodica Branković, nastavljajući kult stare i slavne Nemanjićke države. Ova planina je sa mnogobrojnim skirvenim udolinama  bila pravo mesto za osnivanje manastira.

Na Fruškoj Gori je nekada bilo 35 srpskih pravoslavnih manastira, od kojih je danas sačuvano 16 manastira. Veliki broj manastira i molitvenih mesta je razlog da će uskoro Fruška gora biti proglašena Svetom Fruškom Gorom, kao i Sveta gora Atoska i Sveta gora Sinajska.

Manastir Krusedol Manastir Novo Hopovo Manastir Grgeteg
Manastir Krušedol Manastir Novo Hopovo Manastir Grgeteg
     

Manastir Krušedol je jedan od najznačajnijih fruškogorskih manastira koji je osnovao despot Đorđe Branković u periodu između 1509. i 1512. godine. Manastir je podignut kao mauzolej porodice Branković i u njemu su sahranjeni svi članovi porodice. Manastir Krušedol nalazi se oko 5 kilometara zapadno od starog puta Novi Sad-Beograd. Tokom istorije manastir Krušedol je pretrpeo mnoga razaranja, 1716. godine je spaljen i razrušen, a mošti Brankovića su oskrnavljene (u crkvi manastira se danas nalaze samo mošti majke Angeline i njenog sina Jovana). Manastir je obnovljen sredinom XVII veka. Crkva manastira Krušedol je posvećena Blagovestima Presvete Bogorodice.

Manstir Novo Hopovo je jedan od najlepših manastira na Fruškoj gori. Prvi put se pominje 1541. godine. U drugoj polovini XVII veka Turci su ga više puta rušili, a obnobljen je nakon njihovog proterivanja iz ovih krajeva. Manastir Novo Hopovo se nalazi u neposrednoj blizini puta Novi Sad-Irig. Tokom XVII veka manastir Novo Hopovo je prosvetni i kulturni centar Srba, a jedno vreme u njemu je bilo i središte episkopije. U manastiru je još u XVI veku radila monaška prepisvačka škola. U ovom manastiru se zamonašio i neko vreme boravio Dositej Obradović, jedna od najznačajnijih ličnosti srpske kulture i obrazovanja druge polovine XVIII i početka XIX veka.

Manastir Grgeteg je 1471. godine prema predanju podigao despot Vuk Branković, poznat kao Zmaj Ognjeni Vuk, za svog slepog oca Grgura, po kome je manastir i dobio ime. Manastir Grgeteg se nalazi u blizini sela Neradin, petnaestak kilometara od Iriga. Manastirska crkva je posvećena Svetom Nikoli u njoj se čuva ikona Majke Božije Trojeručice, poklon manastira Hilandar.

U blizini manastira Grgeteg nalazi se Perkov salaš, pored sela Neradin. Salaš je živi mali muzej starina, nameštaja, pokućstva i poljoprivrednih alatki u autentičnom ambijentu salaša, kao pre više od 100 godina.

Banja Vrdnik Manastir Vrdnik Manastir Jazak
Banja Vrdnik Manastir Vrdnik Manastir Jazak
     

U Vrdniku, nekadašnjem rudarskom naselju, oko 20 kilometara od Novog Sada nalazi se istoimena banja Vrdnik. Na izvorima termomineralne vode izgrađen je savremeni centar za rehabilitaciju i rekreaciju. Lekovita svojstva vode pogoduju kod oboljenja reumatizma, stanja nakon povreda ili operativnih zahvata na lokomotornim organima. U banji su i otvoreni olimpijski bazen i zatvoreni terapeutski bazeni.

Manastir Vrdnik – Nova Ravanica se nalazi pored Vrdnika. Smatra se da je podignut krajem XV ili početkom XVI veka. Tokom austrijsko-turskih sukoba manastir je opustošen i na njenove razvaline su tokom Velike seobe došli monasi iz manastira Ravanica iz Južne Srbije. Monasi su obnovili manastir i u njega preneli riznicu Ravanice, kao i mošti kneza Lazara koje su više puta seljene. Danas se mošti kneza Lazara nalaze u Muzeju Srpske pravoslavne crkve u Beogradu.

U neposrednoj blizini sela nalaze se ostaci srednjevekovne Vrdničke kule.

Zapadano od Vrdnika je selo Jazak i aktivni ženski manastir Jazak. Manastirska crkva je posvećena silasku sv. Duha i smatra se da je arhitektonski to najlepša crkva na Fruskoj gori. Posebnu umetničku vrednost čine tri trona, tron cara Uroša, Bogorodičin tron i Arhijerejski tron.

Etno kuca Maradik Spomenik na Iriškom vencu Fruska gora Andrevlje
Etno kuca Maradik Spomenik na Iriškom vencu Fruška gora zimi - Andrevlje
     

U selu Jazak je očuvana i uređena etno kuća a stanovnici ovog sela neguju običaje ovog kraja i organizuju mnogobrojne etnografske manifestacije i priredbe.

Na Fruškoj Gori se nalaze i brojni spomenici koji su podignuti u spomen na učesnike oslobodilačkog rata od 1941. do 1945. godine. Najmonumentalniji je spomenik na Iriškom vencu, podignut u znak sećanja na sve vojvođane stradale u II svetskom ratu. Spomenik je delo Sretena Stojanovića i podignut je 1951. godine.